THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP  KHUYẾN NÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CÂY ĂN QUẢ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SÓC SƠN – THÀNH PHỐ HÀ NỘI

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH


 

THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP  KHUYẾN NÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CÂY ĂN QUẢ TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN SÓC SƠN – THÀNH PHỐ HÀ NỘI

 

LUẬN VĂN THẠC KINH TẾ

 

Thái Nguyên, năm 2018

MỞ ĐẦU

 

  1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất không thể thiếu được của nền kinh tế quốc dân. Ở nước ta hiện nay nông nghiệp đóng góp trên 40 % tổng thu nhập quốc dân, hàng năm nông nghiệp đem lại nguồn ngoại tệ đáng kể thông qua việc xuất khẩu các hàng hoá nông sản. Trong đó mặt hàng quả tươi là mặt hàng nông sản độc đáo và quan trọng. Phát triển sản xuất cây ăn quả không những đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong nước nói chung, của nhân dân Thủ đô nói riêng mà còn tạo ra nguồn hoa quả hàng hoá xuất khẩu có giá trị kinh tế cao; kéo theo sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến và công nghiệp nhẹ. Theo các kết quả điều tra về hiệu quả kinh tế trồng cây ăn quả thì trồng cây ăn quả mang lại thu nhập cao cho hộ nông dân; góp phần tăng giàu, giảm nghèo; thu hút được lao động, góp phần giải quyết việc làm, góp phần đẩy mạnh sự chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp và cơ cấu kinh tế nông thôn, phát triển nông nghiệp nông thôn. Phát triển sản xuất cây ăn quả là một trong những phương hướng phát triển sản xuất nông nghiệp của thành phố Hà Nội, của huyện Sóc Sơn trong những năm gần đây và những năm tiếp theo để phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, nông nghiệp dịch vụ, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái phục vụ cho nội thành, các khu đô thị, các khu công nghiệp và dịch vụ du lịch.

Khuyến nông là đào tạo, rèn luyện tay nghề cho nông dân và các chủ trương chính sách về nông – lâm nghiệp nhằm giúp cho nông dân nắm được chủ trương chính sách về nông nghiệp đặc biệt là cây ăn quả, những kiến thức về kỹ thuật, những kinh nghiệm về quản lý kinh tế, thông tin về thị trường để nông dân có đủ khả năng giải quyết được các vấn đề của gia đình và cộng đồng để thúc đẩy sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới.

 

 

 

 

 

Huyện Sóc Sơn là huyện có nhiều tiềm năng phát triển sản xuất cây ăn quả, tuy nhiên thu nhập và hiệu quả kinh tế chưa cao, bên cạnh đó còn có sự lạc hậu và nhiều vấn đề cần giải quyết. Vậy thực trạng khuyến nông phát triển sản xuất cây ăn quả của huyện như thế nào? Vị trí, vai trò của nó? Đây là vấn đề cấp thiết đặt ra cần phải được nghiên cứu, đánh giá một cách đúng đắn. Cần phải xem xét cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt được, cái gì mạnh, cái gì yếu từ đó có những giải pháp để phát huy các thế mạnh và hạn chế những mặt yếu, nhằm làm cho phát triển cây ăn quả huyện Sóc Sơn phát triển nhanh và bền vững.

Vì vậy, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Thực trạng và một số giải pháp khuyến nông nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả trên địa bàn huyện Sóc Sơn – Thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn nhằm triển khai chiến lược phát triển sản xuất cây ăn quả, phát triển kinh tế nói chung, phát triển nông nghiệp nông thôn trên cơ sở phát huy lợi thế của vùng.

  1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

 

2.1.   Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá thực trạng khuyến nông về tình hình sản xuất cây ăn quả trên địa bàn huyện Sóc Sơn. Từ đó đề ra giải pháp khuyến nông phát triển sản xuất cây ăn quả huyện Sóc Sơn góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển nông nghiệp của huyện giúp huyện thực hiện thắng lợi trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

2.2.   Mục tiêu cụ thể

 

  • Hệ thống hoá về cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề khuyến nông phát triển sản xuất cây ăn quả.

 

 

 

 

 

  • Đánh giá thực trạng của khuyến nông trong sản xuất cây ăn quả trên địa bàn huyện Sóc Sơn.
  • Đề ra định hướng và một số giải pháp khuyến nông nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất cây ăn quả trên địa bàn huyện Sóc Sơn.
  1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1.   Đối tượng nghiên cứu

Là các vấn đề khuyến nông nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả, các nông hộ, trang trại sản xuất cây ăn quả ở huyện Sóc Sơn, cộng đồng và các vùng nông thôn.

3.2.   Phạm vi nghiên cứu

  • Về nội dung: Do điều kiện nghiên cứu có hạn nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu giải quyết những vấn đề khuyến nông nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả ở huyện Sóc Sơn.
  • Về không gian: Trên địa bàn huyện Sóc Sơn.
  • Về thời gian: Từ năm 2006-2008.

 

  1. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN

Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, là tài liệu giúp huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội xây dựng kế hoạch hoạt động khuyến nông nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả có cơ sở khoa học. Luận văn nghiên cứu khá toàn diện và có hệ thống một số giải pháp khuyến nông nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả huyện Sóc Sơn, có ý nghĩa thiết thực cho hoạt động khuyến nông nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả huyện Sóc Sơn và đối với các địa phương có điều kiện tương tự.

 

 

 

 

 

  1. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu kết luận và kiến nghị, luận văn gồm 03 chương chính: Chương 1: Tổng quan tài liệu và phương pháp nghiên cứu:

Chương 2: Thực trạng hoạt động khuyến nông đối với phát triển sản xuất cây ăn quả trên địa bàn huyện Sóc Sơn.

Chương 3: Một số giải pháp khuyến nông nhằm phát triển sản xuất cây ăn quả trên địa bàn huyện Sóc Sơn.

 

 

 

 

 

Chương I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

1.1.1.   Khuyến nông và vai trò của khuyến nông đối với phát triển nông nghiệp nông thôn

1.1.1.1.  Khái niệm và một số định nghĩa về khuyến nông

  1. Khái niệm về khuyến nông ở các nước

Từ “Extension” được sử dụng đầu tiên ở nước Anh năm 1866, có nghĩa là “mở rộng – triển khai”. Nếu ghép với các từ “Agriculture” thành “Agricultural Extension” có nghĩa là “Mở rộng nông nghiệp – Triển khai nông nghiệp” và dịch gọn là “Khuyến nông”. Do vậy, “Khuyến nông” là một thuật ngữ có ý nghĩa rất rộng được tổ chức thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau để phục vụ cho nhiều mục đích có quy mô khác nhau. [11]

Nghĩa hẹp: Khuyến nông là sử dụng các cơ quan nông – lâm – ngư, các trung tâm khoa học nông nghiệp – lâm nghiệp để phổ biến, mở rộng các kết quả nghiên cứu tới nông dân bằng các phương pháp thích hợp để họ có thể áp dụng nhằm thu được nhiều nông sản hơn. Với khái niệm này thì khuyến nông chỉ là chuyển giao kỹ thuật đơn thuần. [11]

Để giúp người nông dân thực hiện việc trên, một mặt khuyến nông phải giải quyết giống cây, con, kỹ thuật chăm bón, nuôi dưỡng, phòng trừ dịch bệnh, thu hoạch, bảo quản…Mặt khác cần phải mở các lớp tập huấn, xây dựng mô hình về các mặt trên ở các địa phương khác nhau…

Trong thực tiễn sản xuất nông thôn, người nông dân không phải chỉ có yêu cầu như vậy, mà sản phẩm của họ làm ra còn phải tiêu thụ ở đâu? Giá cả như thế nào để họ có lời nhất. Cho nên, ở nhiều nơi, nhiều nuớc định nghĩa hẹp của Khuyến nông đã được thay thế bằng một nghĩa rộng.

Nghĩa rộng: Khuyến nông theo nghĩa rộng là ngoài việc hướng dẫn cho

 

 

 

 

 

nông dân tiến bộ kỹ thuật mới, còn phải giúp họ liên kết lại với nhau để chống thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết các chính sách, luật lệ của Nhà nước, giúp người nông dân phát triển khả năng tự quản lý, điều hành, tổ chức các hoạt động xã hội như thế nào cho ngày càng tốt hơn. [11]

Người Pháp trước kia hiểu Khuyến nông theo hẹp là “Phổ cập nông nghiệp”. Nay họ cũng đã chuyển sang theo nghĩa rộng là: “Phát triển nông nghiệp”. Người Anh đã từ lâu hiểu khuyến nông theo nghĩa rộng là: “Triển khai, mở rộng nông nghiệp” (Agricultural Extension). [11]

Mauder 1973 đã định nghĩa khuyến nông như “một dịch vụ hoặc hệ thống giúp nông dân hiểu biết những phương pháp canh tác và kĩ thuật cải tiến. tăng hiệu quả sản xuất và thu nhập, làm cho mức sống của họ tốt hơn và nâng cao trình độ giáo dục của cuộc sống nông thôn”. [11]

B.E. Swanson và J.B. Claar định nghĩa Khuyến nông là “một phương pháp động” nhận thông tin có lợi tới người nông dân và giúp họ thu được những kiến thức, kỹ năng và những quan điểm cần thiết nhằm sử dụng một cách có hiệu quả thông tin kỹ thuật này”. [11]

Chu-Yuan-Wu định nghĩa khuyến nông theo nghĩa rộng là “một hoạt động có tính cách giáo giục bao gồm việc tổ chức nông dân đến việc thực hiện chính sách nông nghiệp”. [11]

Ở Indonesia quan niệm khuyến nông là “giúp nông dân có được tay nghề và kiến thức tốt hơn nữa những nhận thức đúng đắn để hướng tới đổi mới và tạo niềm tin cho họ trong sản xuất và trong cuộc sống. Quan điểm cơ bản là giúp người nông dân tự lo cho bản thân minh để họ có thể giải quyết những vấn đề của chính họ bằng áp dụng tốt hơn trong sản xuất nông nghiệp và những hoạt động kinh doanh”. [11]

  1. Định nghĩa và triết lý về khuyến nông Việt Nam

* Định nghĩa tổng quát và định nghĩa chung về khuyến nông

 

 

 

 

 

Khuyến nông là một hệ thống các biện pháp giáo dục nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO – Food and Agriculture Organization) đã đúc kết và trên cơ sở hoạt động khuyến nông của Việt Nam có thể định nghĩa về Khuyến nông: Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp cho họ hiểu được những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm về quản lý kinh tế, những thông tin về thị trường, để đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới. Như vậy, Khuyến nông là cách giáo dục ngoài học đường cho nông dân. Khuyến nông là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo kéo dài… cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, chứ không được áp đặt, mệnh lệnh. Nó là một quá trình tiếp thu dần dần và tự giác của nông dân.

  • Nghĩa rộng:

Khuyến nông, hiểu theo nghĩa rộng: Là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông nghiệp và nông thôn. [11]

  • Nghĩa hẹp:

Theo nghĩa hẹp, khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng của nó là nông dân. Tiến trình này đem đến cho nông dân thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ. [11]

Tiến trình khuyến nông bao gồm bốn yếu tố: Kiến thức và kĩ năng; Những khuyến cáo kỹ thuật; Tổ chức của nông dân; Động cơ và lòng tin.

 

 

 

 

 

Kiến thức và kĩ năng:

Khuyến nông cung cấp kiến thức kĩ thuật và huấn luyện những kĩ năng khác cho nông dân. Muốn phát triển sản xuất có hiệu quả, nông dân cần có kiến thức mới và những kĩ năng mới. Như: Cách sử dụng và quản lý trang trại kể cả việc theo dõi ghi chép đầy đủ những khoản thu chi, cách sử dụng những loại công cụ mới, hoặc khả năng phân tích khía cạnh kinh tế của thông tin và những lời khuyên.

Những khuyến cáo kĩ thuật:

Khuyến nông cung cấp thông tin và những khuyến cáo kĩ thuật giúp nông dân tự mình đưa ra quyết định và hành động. Thông tin bao gồm giá cả và thị trượng của những mặt hàng họ có thể sản xuất hoặc quan tâm, hoặc ở đâu có những loài cây/con giống họ đang cần. Khuyến cáo kĩ thuật, trên cơ sở những kết quả nghiên cứu, thường tập trung vào những hoạt động canh tác và những tác động cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất. Tất nhiên, nhiều nông dân cũng có những kiến thức và kinh nghiệm sản xuất rất có ích mà khuyến nông có thể tiếp thu và phổ biến lại cho những nông dân khác.

Tổ chức của nông dân:

Nông dân có một tổ chức để đại diện cho quyền lợi của mình và thực hiện những công việc mang tính cộng đồng. Vì vậy, cán bộ khuyến nông cần giúp họ tổ chức thành những tổ, nhóm khác trên cơ sở mục đích chung hoặc lợi ích chung của họ. Những tổ, nhóm như vậy thường đóng vai trò kênh đưa thông tin đến nông dân và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác khuyến nông.

Động cơ và lòng tin:

Một trong những khó khăn của tiến trình phát triển nông thôn hiện nay là nhiều hộ nông dân phải “đơn thương độc mã” đối mặt với những hoàn cảnh khó khăn và cảm thấy khó có thể làm gì được gì thay đổi cuộc sống của mình.

 

 

 

 

 

Họ thiếu sự hỗ trợ và động viên từ bên ngoài. Có người đã phải vật lộn cả đời mà cũng không làm cho cuộc sống khá lên được bao nhiêu.

Vì vậy, cán bộ khuyến nông cần đến với họ, giúp đỡ họ và khuyến khích họ tham gia các chương trình khuyến nông. Nhưng điều quan trọng hơn cả cần phải thuyết phục và động viên để họ tin tưởng rằng họ hoàn toàn có thể tự quyết định và hành động để cải thiện cuộc sống của chính mình.

* Triết lý của khuyến nông

Khuyến nông dựa trên quan điểm cho rằng nông dân là những người thông minh, có năng lực rất mong muốn nhận được thông tin và kiến thức mới để phát triển sản xuất nhằm đem lại hạnh phúc ấm no cho gia đình, cho cá nhân và cho cộng đồng và trong lớp học…) cùng với nông dân hay thông qua các nhóm hộ, xuất phát từ chính nhu cầu của họ.

1.1.1.2.    Vai trò, mục tiêu, nội dung của khuyến nông đối với phát triển nông nghiệp nông thôn

  1. Vai trò của khuyến nông
    • Khuyến nông là cầu nối giữa nông dân với: Nhà nước; nghiên cứu; môi trường; thị trường; nông dân giỏi; các doanh nghiệp; các đoàn thể; các ngành có liên quan và quốc tế.
    • Trong chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường có điều tiết, trong nông nghiệp lấy hộ nông dân làm đơn vị sản xuất kinh doanh tự chủ: Khuyến nông có nhiệm vụ hướng dẫn, chuyển giao tiến bộ kĩ thuật, công nghệ, tổ chức sản xuất, quản lý kinh tế, xây dựng nông thôn mới… cho các hộ nông dân.
    • Khuyến nông giúp hộ nông dân “xoá đói, giảm nghèo tiến lên khá và làm giàu hợp pháp”. Khuyến nông có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho nông dân phát huy tính tự lực, tự chủ, hiểu rõ vai trò trách nhiệm của mình trong quá trình phát triển của chính họ. Nâng cao năng lực của người

 

 

 

 

 

nông dân trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế – văn hoá – xã hội, nhằm đảm bảo sự phát triển cộng đồng. Sự tham gia của nông dân xuyên suốt các hoạt động khuyến nông như xác định nhu cầu, lập kế hoạch kiểm tra, giám sát và đánh giá… nông dân tham gia chương trình khuyến nông qua các tổ chức và hoạt động như nhóm sở thích, làng khuyến nông tự quản, xây dựng mô hình trình diễn, khuyến nông viên cơ sở, hội thảo đầu bờ, tham quan, tủ sách khuyến nông…

  • Huy động các lực lượng cán bộ khoa học – kỹ thuật từ trung ương đến cơ sở nhất là số cán bộ kỹ thuật đã được đào tạo về nông nghiệp, lâm nghiệp chưa có việc làm hoặc đã nghỉ hưu…
  • Góp phần liên kết nông dân, thúc đẩy sự hợp tác của nông dân với nhau trong việc “Đổi mới quản lý kinh tế trong nông nghiệp”.
  1. Mục tiêu của khuyến nông

Mục tiêu của khuyến nông là làm thay đổi cách đánh giá, cách nhận thức của nông dân trước những khó khăn trong cuộc sống. Ngoài mục tiêu phát triển kinh tế, khuyến nông còn hướng tới sự phát triển toàn diện của bản thân người nông dân và nâng cao chất lượng cuộc sống ở nông thôn. Muốn đạt được những mục tiêu đó, người cán bộ khuyến nông phải thoả thuận với nông dân, giúp họ có cách nhìn thực tế và lạc quan về mọi vấn đề.

  1. Nội dung của công tác khuyến nông
    • Hệ thống tổ chức khuyến nông.
    • Phát triển mạng lưới khuyến nông tại địa phương.
    • Tổ chức mạng lưới khuyến nông cơ sở như cụm khuyến nông, làng khuyến nông tự quản, nhóm sở thích, câu lạc bộ khuyến nông.
    • Khuyến nông với các nhóm đối tượng đặc biệt: Khuyến nông và phụ nữ, khuyến nông và những hộ nghèo, khuyến nông và thanh niên.
    • Phương pháp chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho nông dân.

 

 

 

 

 

  • Truyền thông và công tác khuyến nông, kỹ năng truyền thông trong khuyến nông, xây dựng nội dung tài liệu và chương trình truyền thông khuyến nông.
  • Lập kế hoạch và đánh giá các chương trình khuyến nông.
  • Khuyến nông và kinh tế thị trường, khuyến nông với công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn.
  • Khuyến nông với việc đẩy mạnh tiêu thụ nông sản hàng hoá.
  • Khuyến nông trong việc sử dụng vốn tín dụng để phát triển nông nghiệp nông thôn.
  • Khuyến nông với bảo vệ môi trường sinh thái.
  • Đào tạo cán bộ khuyến nông, khuyến nông và giáo dục khuyến nông.

1.1.1.3.   Các nguyên tắc, phương pháp, các loại khuyến nông

  1. Các nguyên tắc khuyến nông
    • Không áp đặt mệnh lệ
    • Không bao cấ
    • Khuyến nông làm cùng với dân không làm thay cho dân.
    • Khuyến nông là một công việc đầy tinh thần trách nhiệ
    • Khuyến nông làm việc với những nhóm đối tượng khác
    • Khuyến nông là nhịp cầu thông tin hai chiề
    • Nguyên tắc “Vết dầu loang”.
    • Khuyến nông hoạt động độc lập và phải phối hợp chặt chẽ với các tổ chức nông thôn khác.
  2. Các phương pháp khuyến nông
  • Các loại hình phương pháp khuyến nông
    • Phương pháp khuyến nông
    • Phương pháp khuyến nông chuyên ngành.
    • Phương pháp khuyến nông đào tạo và tham
    • Phương pháp khuyến nông có nông dân tham

 

 

 

 

 

  • Phương pháp khuyến nông lập dự án.
  • Phương pháp khuyến nông phát triển hệ thống nông nghiệ
  • Phương pháp khuyến nông cùng chịu phí tổ
  • Phương pháp khuyến nông tổ chức giáo dụ
  • Phương pháp khuyến nông tiếp cận với nông dân

Phương pháp cá nhân, phương pháp khuyến nông theo nhóm: Hội họp, trình diễn, hội thảo đầu bờ.

  • Phương pháp chuyển giao tiến bộ cho nông dân

Tiến bộ kỹ thuật là một quan điểm, phương pháp hay vật thể được coi là mới có tác dụng với sản xuất. Trong nông nghiệp và phát triển nông thôn, tiến bộ kỹ thuật là những kỹ thuật, biện pháp tổ chức quản lý, quy trình công nghệ, giống cây trồng, con gia súc… góp phần phát triển kinh tế – xã hội nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho con người. Tiến bộ kỹ thuật có thể góp phần làm cho con người thay đổi quan điểm, tập quán suy nghĩ để từ đó có cách làm mới, tư duy mới và làm việc hiệu quả cao hơn.

  1. Các loại khuyến nông

 

ĐỂ BIẾT THÊM THÔNG TIN TOÀN BỘ BÀI VIẾT XIN QUÝ KHÁC LIÊN HỆ

Web: http://chuyenvietthueluanvan.com/

Mail: Thacsi999@gmail.com

Hotline, ZALO: 0926.708.666

Leave Comments

0926708666
0926708666